BES Birikimi Kredi Teminatı Olarak Gösterilebilir mi?

Bireysel emeklilik sistemindeki (BES) birikiminizi emeklilik süresi dolmadan bir finansal ihtiyaç için kullanmanın yollarından biri, 2022 yılında yapılan kanun değişikliğiyle gündeme geldi. 4632 sayılı Kanun'un 17. maddesine eklenen hükümle bireysel emeklilik sözleşmeleri veya bu sözleşmelerden kaynaklanan alacaklar devredilebilir hâle geldi. Bu düzenleme, BES birikiminin anlaşmalı bankalara teminat (temlik) olarak gösterilmesinin önünü açtı.

BES birikimi kredi teminatı olarak nasıl gösterilir?

Temlik yönteminde katılımcı, BES sözleşmesinden doğan alacağını bir bankaya teminat olarak gösterir. Banka, bu teminat kapsamında daha az karşılık ayırabildiğinden, kredi koşullarında piyasa ortalamasının altında faiz veya daha yüksek limit gibi avantajlar sunabilir. Koşullar bankaya ve katılımcının kredi profiline göre değişir; uygulama sınırlı sayıda banka üzerinden yürümektedir.

Buradaki temel mantık şudur: Kredi geri ödendiği sürece birikime dokunulmaz. Yani hesabınız bozulmaz, fonlarınız değerlenmeye devam eder ve sistemdeki süreniz kesintiye uğramaz.

Temlik, erken çıkışa göre hangi avantajları sunar?

Acil nakit ihtiyacında ilk akla gelen çözümlerden biri BES hesabından çıkış ya da kısmi ödeme talebidir. Ancak erken ayrılmada bazı haklar geride kalır:

• Devlet katkısının yalnızca hak kazanılan kısmı ödenir (sistemde kalınan süreye göre %0, %15, %35 veya %60); kalan tutar bütçeye gider.
• Birikim üzerinden stopaj (gelir vergisi kesintisi) yapılır.
• Uzun vadeli birikim düzeni bozulur.

Temlik yönteminde ise birikim yerinde kalır, sistemdeki süre işlemeye devam eder ve devlet katkısı hakkı korunur. Kredinin geri ödenmesiyle teminat serbest kalır.

Kısmi ödeme imkânı da mevcuttur; kurumca belirlenen hâllerde birikimin %50'sine kadar kısmen ödeme alınabilir. Bu tutar hesaplanırken devlet katkısı hesabındaki tutarlar hariç tutulur; ayrıca yapılan kısmi ödemenin %25'ini aşmamak üzere devlet katkısı hesabından da ödeme yapılabilir. Esas ve usuller SEDDK tarafından belirlenir. Hangi yöntemin sizin durumunuza uygun olduğunu değerlendirmek için BES getiri hesaplama sayfasındaki araçlardan yararlanabilirsiniz.

BES birikimi haczedilebilir mi, ne kadarı korunur?

BES'teki birikimin tamamı değil, belirli bir eşiğe kadar olan kısmı hacizden, rehinden ve iflas masasından korunur. Korunan üst sınır, katılımcının sistemde kaldığı ay sayısı ile o yılın brüt asgari ücret tutarının çarpımına eşittir. Örneğin 60 ay (5 yıl) sistemde kalan bir katılımcı için eşik, 60 × aylık brüt asgari ücret kadardır. Bu eşiğin altındaki birikim yasal güvence altındadır; aşan kısım hacze konu olabilir.

Devlet katkısı hesabındaki tutarlar ise her hâlükârda haczedilemez, rehnedilemez ve iflas masasına dâhil edilemez. Emeklilik yatırım fonunun malvarlığı da emeklilik şirketinin kendi malvarlığından ayrıdır; inançlı mülkiyet esasına göre oluşturulur, saklayıcı kuruluş nezdinde saklanır ve üçüncü kişilerce haczedilemez.

BES sahibi olmak kredi notunu etkiler mi?

BES bir borç ürünü değil, bir birikim ve tasarruf ürünüdür. Bu nedenle BES sahibi olmanız veya katkı payı ödemeniz kredi notunuzu (Findeks) doğrudan etkilemez. Kredi notu; kredi ve kredi kartı borçlarının ödenme alışkanlığı gibi faktörlere bağlıdır. Yalnızca katkı payını kredi kartıyla ödüyorsanız ve o kartın borcunu zamanında ödemezseniz dolaylı bir etki ortaya çıkabilir.

Temlik için hangi koşullar aranır?

Uygulama sınırlı sayıda banka üzerinden yürür; faiz, limit ve vade gibi koşullar bankaya ve katılımcının kredi profiline göre değişir. Bu nedenle BES birikimini teminat göstermeyi düşünüyorsanız, ilgili bankanın bu ürünü sunup sunmadığını ve sözleşme şartlarını doğrudan teyit etmeniz gerekir. Katılımcı ayrıca fon dağılımını ve koşullara göre planını veya şirketini dilediği zaman değiştirebilir; başka bir şirkete aktarım sistemden çıkış sayılmaz, sistemdeki süre ve devlet katkısı hakkı korunur.