En yüksek yabancı hisse oranı hangi BES fonunda?

Bireysel emeklilik sisteminde (BES) birikiminizin getirisini belirleyen temel unsur, katkı payınızı yönlendirdiğiniz fonların içeriğidir. Yurt dışı piyasalara, özellikle yabancı hisse senetlerine daha fazla ağırlık vermek isteyen katılımcılar sıklıkla "en yüksek yabancı hisse oranına izin veren fon hangisidir?" diye soruyor. Bu yazıda soruyu, mevzuatın sunduğu çerçeve ve fon seçiminde dikkat edilmesi gereken ilkeler üzerinden ele alıyoruz.

BES'te hangi varlık sınıfları arasından seçim yapılabiliyor?

Her emeklilik şirketi, farklı portföy yapılarına sahip en az üç fon kurmak zorundadır. Kaynaklarda bu yapılar arasında hisse, borçlanma araçları (tahvil-bono), para piyasası, altın/kıymetli maden ve katılım/faizsiz fonlar öne çıkar. Uzmanların aktardığı sınıflandırmada bunlara yurt dışı/döviz fonları da eklenir. Katılımcı, ödediği katkı payını bu varlık türleri arasında paylaştırabilir ve sözleşme şartları çerçevesinde fon dağılımını değiştirebilir. Yabancı hisse senetlerine yönelik bir tercih, doğal olarak bu yelpazedeki yurt dışı/döviz kategorisiyle ilişkilidir.

"En yüksek yabancı hisse oranı" sorusuna nasıl yaklaşmalı?

Burada ölçülü bir çerçeve çizmek gerekir. Kaynaklarda belirli bir fonun yabancı hisse oranına dair sabit bir oran verilmez; aksine, BES hisse senedi fonlarının klasik yatırım fonlarından (TEFAS) farklı olarak ayrıntılı portföy içeriklerini aynı şeffaflıkla kamuoyuyla paylaşmak zorunda olmayabileceği belirtilir. Bu nedenle "şu fon kesin olarak en yüksek orana sahiptir" biçiminde bir liste vermek doğru olmaz. Fon yöneticileri, portföy yönetim şirketleri ve fon içerikleri zaman içinde değişebilir; fonun içeriği şirketten şirkete de farklılık gösterebilir.

Bunun yerine izlenebilecek yaklaşım, tek bir fon adı aramak yerine doğru kriterleri uygulamaktır: fonun hangi varlık kategorisine girdiğini netleştirmek, portföy dağılımına bakmak ve gerektiğinde emeklilik şirketinden fon içeriğiyle ilgili bilgi istemek.

Yurt dışı ve döviz fonlarına nasıl erişilir?

BEFAS sayesinde katılımcı, şirketinden bağımsız olarak farklı şirketlerin fonlarını seçebilir. Uzmanlara göre BES'te fon seçimi şirket seçiminden daha belirleyicidir; çünkü birikimin getirisini doğrudan seçilen fonların içeriği ve performansı belirler. Emeklilik şirketi temel olarak aracılık hizmeti sunar ve şirketler arasındaki fark daha çok ek hizmetler ile plan/kesinti yapılarında ortaya çıkar. Bu nedenle yurt dışı/döviz ağırlıklı bir tercih yapacaksanız, tek bir şirkete bağlı kalmak yerine BEFAS üzerinden farklı şirketlerin ilgili fonlarını karşılaştırmak anlamlı olur.

Fon seçiminde iki adımlı yöntem nedir?

Uzmanların önerdiği yaklaşım iki adımlıdır:

• Önce varlık dağılımına karar verin: hisse, altın/kıymetli maden, para piyasası ve yurt dışı/döviz fonları arasında ağırlıklandırmayı belirleyin.
• Sonra fonu seçin: her varlık türünde hangi emeklilik şirketinin fonunun içerik ve performans olarak size uygun olduğunu değerlendirin.

Bu sıralamanın nedeni, fon seçiminde önce kişinin kendi risk algısını ve beklentisini doğru tanıması gerektiğidir. Birçok katılımcı, seçtiği fonun kısa vadede negatif getiri verebileceğini hesaba katmadığı için fon düştüğünde panikle satış yapar. Sadece ana kategori değil, kategorilerin kendi içindeki alt türler de dikkate alınmalıdır.

Çeşitlendirme ve geçmiş getiri ne söylüyor?

Tek bir fona bağlı kalmak yerine portföyün "sepet" yapılması, yani birden fazla fona dağıtılması önerilir. Uzmanlara göre %100 tek bir enstrümana yönelmek ancak yılın çok sınırlı dönemlerinde doğru olabilir; aynı varlık türünde bile fonlar arasında belirgin performans farkları görülebilir. Bu nedenle hem varlık türleri arasında hem de aynı tür içinde çeşitlendirme anlamlıdır.

Fon performansları TEFAS (tefas.gov.tr) gibi platformlardan takip edilebilir ve emeklilik fonları burada karşılaştırılabilir. Ancak uzmanların önemli uyarısı şudur: Fon seçimini yalnızca 5-10 yıllık geçmiş getirilere göre yapmak yanıltıcıdır; çünkü mevzuat ve fon içerikleri dinamiktir. Devlet katkısı fonları bile yakın zamana kadar hisse senedi ve altın içeremezken, kuralların değişmesiyle yönetim stratejileri köklü biçimde değişmiştir. Bu nedenle riskli fonlarda görece daha kısa-orta vadeli (örneğin 1 yıllık), temkinli fonlarda ise daha kısa (örneğin 3-6 aylık) güncel performanslara bakılması önerilir.

Getiri varsayımları ve katkı payı planlaması için BES getiri hesaplama sayfasından yararlanabilirsiniz.