BES Fonunu Ne Zaman Değiştirmeli?

BES'te fon seçimi, katılımcının risk-getiri beklentisine ve vadesine göre yapılır. Peki fon değişikliği ne zaman yapılmalı? Tek doğru takvim yoktur; ancak mevzuat, piyasa deneyimleri ve uzman görüşleri belirli ilkeleri ortaya koyar.

Fon değişikliği hakkı kime aittir?

Katılımcı, ödediği katkı payını birden fazla emeklilik yatırım fonu arasında paylaştırabilir ve emeklilik sözleşmesindeki şartlar çerçevesinde fon dağılımını değiştirebilir. Uzmanlara göre fon seçme ve değiştirme sorumluluğu tamamen katılımcıya aittir. Emeklilik şirketi katkı payını seçilen fonlarda değerlendirir; hangi fonun ne zaman değiştirileceğine katılımcı karar verir. Bu farkındalığa sahip olmayanlar uzun süre sistemde kalıp beklediği getiriyi elde edemeyebilir.

Fon dağılımı ne sıklıkla gözden geçirilmeli?

En büyük hatalardan biri fon dağılımını hiç gözden geçirmemektir. Fon değiştirme hakkı istenildiği zaman kullanılabilir. Emeklilik şirketleri ayda bir SMS/e-posta ile kendi fonlarından öneri sunabilir; ancak bu öneriler ay içindeki gelişmelere göre güncellenmez. Bu nedenle ayın belirli bir gününü beklemek yerine portföyün düzenli ve aktif izlenmesi önerilir. Uzun vadede hiç değiştirmemek getiri potansiyelini olumsuz etkileyebilir.

Fon değişikliğinden önce neye bakılmalı?

Önce kişinin kendi risk algısını ve beklentisini doğru tanıması gerekir. Kısa vadede negatif getiri görebileceğini bilmeyen, fon düştüğünde panikle satış yapıp zarar edebilir. Uzmanlar iki adımlı yöntem öneriyor: (1) varlık dağılımına karar verin – hisse, altın/kıymetli maden, para piyasası, yurt dışı/döviz fonları arasında ağırlıklandırma yapın; (2) her varlık türünde hangi şirketin fonunun içerik ve performans olarak size uygun olduğunu belirleyin. Fon performansları TEFAS gibi platformlardan takip edilebilir. Geçmiş getiriye bakarken yalnızca 5-10 yıllık performansı dikkate almak yanıltıcıdır; mevzuat ve fon içerikleri çok dinamiktir. Bu nedenle riskli fonlarda yaklaşık 1 yıllık, temkinli fonlarda 3-6 aylık güncel performanslar değerlendirilmelidir. 'En çok getiren fon, hemen gireyim' yaklaşımı hatalı bulunur.

Piyasa düştüğünde fon değiştirilmeli mi?

Piyasa düşüşlerinde ani ve panikle fon değişikliği yapılmamalıdır. Panik satışı hem düşüşten etkilenip hem de toparlanmayı kaçırma riski taşır; ayrıca valör süresi nedeniyle işlem istenilen anda gerçekleşmeyebilir. Geçmiş kriz dönemleri, panik düşüşlerinin çoğunlukla kısa sürede toparlandığını göstermiştir. BES uzun vadeli bir sistemdir; kararlar kişinin yaşı, emekliliğe kalan süresi ve fonun uzun vadeli görünümüne göre verilmelidir. Tek bir enstrümana %100 kaçmak yerine dağılımı dengede tutmak ve gerekiyorsa kademeli hareket etmek daha doğrudur. Düşüşler uzun vadeli yatırımcı için fırsat da olabilir.

Emeklilik hakkı ve otomatik yönetim fon değişimini kısıtlar mı?

Emeklilik hakkını kullanan katılımcının fon tercihleri mevzuat gereği kısıtlanır; örneğin %100 hisse senedi fonu seçilemez. Bu, birikimin emeklilik döneminde erimesini önlemek içindir. Otomatik (robot) portföy yönetiminde ise katılımcı genellikle bir yıl kadar fon değişikliği hakkından feragat eder; portföy çoğunlukla yalnızca o şirketin kendi fonlarıyla oluşturulur ve BEFAS erişimi kapanabilir. Gözlemlenen performanslar, robot yönetimin çoğunlukla enflasyona yakın getiri sağladığını, aktif ve bilinçli yönetimin gerisinde kalabildiğini gösterir.

Şirket değişikliği, BEFAS ve devlet katkısı tercihi

Katılımcı yalnızca kendi şirketinin fonlarını seçmek zorunda değildir. BEFAS üzerinden diğer şirketlerin fonları da seçilebilir; mevzuat gereği bu erişim sağlanmak zorundadır. Emeklilik şirketi değişikliğinde ise 24 ayını tamamlayan katılımcı, kesinti ve süre kaybı olmadan şirketini değiştirebilir; ilk değişiklikten sonra her yıl bir kez bu hak doğar. Şirket değişikliği aynı zamanda devlet katkısı fonu tercihini de değiştirme imkânı verir. Sisteme girişte faizli devlet katkısı fonu seçilmişse, aynı şirkette sonradan faizsiz (katılım) fonuna geçilemez. Bu nedenle faiz hassasiyeti olanların girişte beyanda bulunması ve şirket değiştirirken devlet katkısı fon performansını da değerlendirmesi önerilir.

Birden fazla BES hesabı esneklik sağlar mı?

Evet. Birden fazla hesap, fon değişikliği ve ihtiyaç anında yalnızca bir hesabı bozabilme esnekliği sağlar. Ayrıca fon değişikliği hakkı her hesap için ayrı işler. Mevzuat bir emeklilik şirketinin giriş aidatını yalnızca bir kez almasına izin verdiği için aynı şirkette ek hesap açmak yeni giriş aidatı doğurmaz.

İlgili: BES Getiri Hesaplama · Emeklilik Fonları · Sık Sorulan Sorular