BES'te sık yapılan hatalar nelerdir?

Bireysel emeklilik sisteminden memnuniyetsizliğin en yaygın nedeni sistemin kendisi değil; kullanım şekli. Uzmanlara göre katılımcıların büyük bölümü fon dağılımını hiç gözden geçirmiyor ve kararlarını eksik bilgiyle alıyor. Bu rehberde en sık tekrarlanan hataları ve her biri için ne yapılabileceğini kısa başlıklarla topluyoruz.

Yanlış kurum ve yanlış planla başlamak

Uzmanlara göre ilk hatalar genellikle giriş aşamasında yapılıyor: uygun olmayan şirket seçimi, beklentiye uymayan plan, yanlış fon tercihi ve yanlış zamanlama. Bu dört hatanın telafisi sonradan zor olabilir. Doğrusu, sözleşme öncesinde sistemin kurallarını (hak kazanma süreleri, emeklilik seçenekleri, kesintiler, kısmi ödeme imkânları) öğrenmek. Şirket seçerken o şirketin devlet katkısı fonlarının performansı da bir kriter olarak değerlendirilebilir; çünkü şirket değişikliği aynı zamanda devlet katkısı fonu tercihini de değiştirir.

Fon dağılımını hiç değiştirmemek

Katılımcıların yaklaşık %60'ı sisteme girdikten sonra fonunu hiç değiştirmiyor. Oysa fon değiştirme hakkı tamamen katılımcıya aittir ve istenildiği zaman kullanılabilir. Şirketlerin ayda bir gönderdiği fon önerileri genellikle yalnızca o şirketin fonlarını kapsar ve ay içindeki gelişmelere göre güncellenmez; bu nedenle ayın belirli bir gününü beklemek yerine portföyü düzenli izlemek önerilir. Sürecin adımları için BES'te fon değişikliği nasıl yapılır? yazısına bakabilirsiniz.

Geçmiş getiriye göre fon seçmek

Yalnızca 5-10 yıllık geçmiş getirilere bakarak fon seçmek yanıltıcı olabilir; mevzuat ve fon içerikleri zamanla değişiyor, fon yöneticileri ve portföy yönetim şirketleri değişebiliyor. Uzmanlar riskli fonlarda görece daha kısa-orta vadeli, temkinli fonlarda ise daha kısa güncel performanslara bakılmasını öneriyor. Fon performansları TEFAS gibi platformlardan karşılaştırılabilir. 'En çok getiren fon' yaklaşımı tek başına yeterli bir gerekçe değildir.

Kesintilere takılıp getiriyi gözden kaçırmak

Mevzuat iki ana kesinti grubuna izin verir: fon işletim gideri ve diğer kesintiler (giriş aidatı, yönetim gideri, ara verme/erken çıkış kesintisi). Uzmanlara göre asıl odaklanılması gereken fon işletim gideridir; çünkü sistemde kalınan süre boyunca bakiye üzerinden alınır. Diğer kesintiler mevzuatta sınırlıdır ve yönetim gideri kesintisi tipik olarak yalnızca ilk 5 yıl uygulanır. Bazı şirketlerin kesintisiz veya düşük kesintili planları bulunur; çağrı merkezinden bu planlara geçiş imkânı sorulabilir. Küçük sabit kesintilere fazla takılmak yerine fonun getiri performansına odaklanmak önerilir. Ayrıntılar için BES kesintileri: giriş aidatı, yönetim ve fon gideri yazısına bakabilirsiniz.

Erken çıkışı hafife almak

Erken ayrılmada devlet katkısının yalnızca hak kazanılan kısmı ödenir ve birikim üzerinden stopaj uygulanır. Stopaj yalnızca getiri kısmından alınır ve sistemde kalınan süre ile emekli olup olmama durumuna göre değişir; mevzuata göre erken ayrılmada oran en yüksek seviyededir, emeklilik hakkı kazanıp ayrılmada ise daha düşüktür. Bu nedenle erken çıkış, sistemin uzun vadeli avantajlarının kaybedilmesine yol açar. Oranların ayrıntısı için stopaj ve erken çıkış oranları yazısına göz atabilirsiniz.

Plan ve şirket değiştirme hakkını kullanmamak

Aynı emeklilik şirketinde kalırken yılda 4 kez plan değiştirme hakkı bulunur; plan değişikliği kesinti yapısını, seçilebilen fonları ve planın yan haklarını etkileyebilir. Başka bir şirkete geçişte mevzuat en az 1 yıl kalma şartı getirir; uzmanlar pratikte 24 ay sonrası değişimi, kesinti ve süre kaybı olmadan vurgular. İlk değişikliğin ardından her yıl bir kez şirket değiştirilebilir.

Eksik bilgiyle ve yanlış kişilerden karar vermek

Uzmanlara göre en büyük eksiklik, eksik bilgiyle hareket etmek. BES kurulumu ve danışmanlığı için katılımcıdan ek ücret talep edilmemelidir; bu nedenle doğrudan para isteyen kişilerden uzak durulması önerilir. Ürünler, bireysel emeklilik aracılık lisansı bulunan kişilerden alınmalı ve profesyonel danışmanlık tercih edilmelidir.

İlk adım: mevcut durumu kontrol etmek

BES Mobil, Emeklilik Gözetim Merkezi'nin (EGM) resmî uygulamasıdır. Kaç bireysel emeklilik hesabınız olduğunu, hangi şirketlerde ve hangi fonlarda bulunduğunu, hesap geçmişini tek yerden görebilirsiniz; haberiniz olmadan açılmış hesaplar bulunabilir. İlk kontrol adımı olarak hesap sayısı, fon dağılımı ve kesintilerin gözden geçirilmesi önerilir. Devlet katkısı ve birikim üzerindeki güncel etkileri kendi verilerinizle değerlendirmek için BES getiri hesaplama sayfasını kullanabilirsiniz.