BES Sözleşmesi Nasıl Sonlandırılır? Erken Çıkış Rehberi

Bireysel Emeklilik Sistemi'nde (BES) sözleşmenizi sonlandırmak, emekliliğe hak kazanmadan sistemden ayrılma talebinde bulunmak anlamına gelir. Katılımcılar bu talebi diledikleri zaman iletebilir; emeklilik şirketi, talebin ulaşmasından itibaren en geç 20 iş günü içinde birikimi ödemekle yükümlüdür. Ancak erken ayrılmanın devlet katkısı ve vergi avantajları üzerinde önemli etkileri vardır. Bu rehberde BES sözleşmesinin nasıl sonlandırılacağını, cayma hakkını ve alternatiflerini ele alıyoruz.

BES'ten Ayrılma Talebi Nasıl Yapılır?

BES'te emekliliğe hak kazanma şartını beklemeden dilediğiniz zaman sistemden ayrılma talebinde bulunabilirsiniz. Talep emeklilik şirketine ulaştığında, şirket birikiminizi en geç 20 iş günü içinde öder. Bu işlem sözleşmenin kapatılması ve hesabın sona ermesi anlamına gelir; gönüllü bireysel emeklilikte herhangi bir gerekçe göstermeniz gerekmez.

BES'ten Erken Ayrılırsam Ne Olur?

Erken ayrılmanın iki temel mali sonucu vardır: devlet katkısı ve stopaj.

Devlet katkısı, sistemde kalınan süreye göre kademeli olarak hak edilir: 3 yılın altında %0, 3 yıl sonunda %15, 6 yıl sonunda %35, 10 yıl sonunda %60. Erken ayrılmanız halinde yalnızca hak ettiğiniz kısım ödenir; hak edilmeyen tutar genel bütçeye gelir kaydedilir.

Stopaj ise yalnızca birikimin getiri (irat) kısmı üzerinden alınır; anaparadan kesinti yapılmaz. Uzmanların aktardığına göre kademeli yapıda erken ayrılmada stopaj oranı %15'e kadar çıkarken, 10 yılı tamamlayıp emekli olmadan ayrılanlarda %10, emeklilik hakkı kazanıp ayrılanlarda %5'e kadar düşer. Bu nedenle sistemde uzun süre kalmak ve emekli olarak çıkmak vergi açısından avantajlıdır.

OKS'de Cayma Hakkı Nasıl Kullanılır?

Otomatik Katılım Sistemi'nde (OKS) çalışan, dahil edildiğinin bildirilmesinden itibaren 2 ay içinde cayma hakkına sahiptir. Cayma halinde ödenen katkı payları varsa getirileriyle birlikte en geç 10 iş günü içinde iade edilir. Cayma hakkını kullanmayan çalışanlara, sisteme girişte bir defaya mahsus ilave devlet katkısı sağlanır.

Gönüllü bireysel emeklilikte ise sözleşmenin kuruluş aşamasına ilişkin cayma hakkı Emeklilik Sözleşmesi Yönetmeliği çerçevesinde kullanılabilir. Ayrıca katılımcı, emekliliğe hak kazanmadan dilediği zaman birikimini çekerek sözleşmesini sonlandırabilir.

Emekli Olmak İçin Hangi Şartlar Gerekir?

BES'ten emekli olabilmek için sisteme giriş tarihinden itibaren en az 10 yıl sistemde kalmak ve 56 yaşını tamamlamak gerekir. Her iki şart birlikte sağlanmalıdır. Emekliliğe hak kazanan katılımcı birikimini üç şekilde alabilir: toplu ödeme, düzenli ödeme programı veya yıllık gelir sigortası (annüite). Yıllık gelir sigortası aylık, üç aylık, altı aylık veya yıllık maaş ödemesi şeklinde düzenlenebilir. OKS kapsamındaki çalışanlar, birikimlerini en az 10 yıllık yıllık gelir sigortası olarak almayı seçmeleri halinde birikimlerinin %5'i kadar ek devlet katkısından da yararlanabilir.

Vefat veya Maluliyet Durumunda Birikimler Ne Olur?

Katılımcının vefatı halinde lehdarı, sürekli iş göremezlik (maluliyet) durumunda ise katılımcının kendisi, bireysel emeklilik hesabındaki birikimlerin ödenmesini talep edebilir. Bu durumda sistemde kalınan süreye bakılmaksızın devlet katkısı hesabındaki tutarın tamamına (%100) hak kazanılır. Bu, kademeli hak ediş kuralının istisnasıdır.

Sözleşmeyi Sonlandırmak Yerine Alternatifler Nelerdir?

Sözleşmeyi tamamen bitirmek yerine değerlendirebileceğiniz bazı seçenekler bulunur:

• Kısmi ödeme: SEDDK tarafından belirlenen hallerde, sistemden ayrılmadan birikimin %50'sine kadar kısmi ödeme alınabilir. Hesaplamada devlet katkısı hesabındaki tutarlar hariç tutulur; ayrıca kısmi ödeme tutarının %25'ini aşmamak üzere devlet katkısı hesabından da ödeme yapılabilir.

• Şirket aktarımı: Birikimlerinizi başka bir emeklilik şirketine aktarabilirsiniz. Bunun için mevcut şirkette en az 1 yıl kalmış olmanız gerekir; Kurum bu süreyi 3 yılı aşmamak üzere yeniden belirleyebilir. Aktarımda sistemde geçen süreniz ve devlet katkısı hak edişiniz korunur; bu işlem sistemden çıkış sayılmaz.

• Teminat göstererek kredi: 2022 yılında yapılan düzenlemeyle BES birikiminiz, anlaşmalı bankalara teminat gösterilerek kredi kullanmanız mümkün hale gelmiştir. Böylece birikiminiz değerlenmeye devam ederken acil nakit ihtiyacınızı karşılayabilirsiniz.

BES'ten Ayrılmadan Önce Neleri Değerlendirmeli?

BES'ten çıkış kararı vermeden önce şu noktaları gözden geçirmekte fayda var:

• Kesintiler: Fon işletim gideri kesintisi sistemde kalınan süre boyunca devam eder; yönetim gideri kesintisi ise genellikle ilk 5 yıl uygulanır. Bazı şirketlerin kesintisiz planları bulunur; çağrı merkezini arayarak düşük kesintili plana geçiş yapıp yapamayacağınızı sorabilirsiniz.

• Güvence: Emeklilik yatırım fonlarının malvarlığı, şirketin kendi malvarlığından ayrıdır ve saklayıcı kuruluş nezdinde saklanır. Bu nedenle şirketin iflası halinde birikimleriniz korunur.

• Güncel oranlar: Devlet katkısı ve stopaj oranları mevzuat değişiklikleriyle güncellenebilir. Kendi durumunuza özel hesaplama yapmak için BES getiri hesaplama sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Özetle, BES sözleşmesini istediğiniz zaman sonlandırabilirsiniz. Ancak emeklilik hakkı kazanmadan yapılan çıkışlar, devlet katkısı ve vergi avantajlarının kaybedilmesine neden olur. Bu nedenle sözleşmenizi bitirmeden önce kısmi ödeme, aktarım veya teminat göstererek kredi gibi alternatifleri değerlendirmeniz uzun vadeli birikiminiz için daha sağlıklı olabilir.