Katılım (Faizsiz) BES Nedir? Faizsiz Fonlar ve Planlar

Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), uzun vadeli birikim yapmak isteyenler için bir araçtır. Ancak bazı katılımcılar için birikimlerin faizli enstrümanlarda değerlendirilmesi, dini veya etik inançları nedeniyle tercih edilmeyebilir. Bu noktada Katılım (Faizsiz) BES devreye girer. Peki katılım BES nedir, nasıl çalışır ve kimler için uygundur?

Katılım (Faizsiz) BES Nedir?

Katılım BES, birikimlerin faizsiz finans prensiplerine uygun olarak yönetilen fonlarda değerlendirildiği bir bireysel emeklilik sistemidir. Sistemin temel işleyişi standart BES ile aynıdır: Katılımcı düzenli katkı payı öder, devlet katkısından yararlanır ve emeklilik döneminde birikimini toplu para veya maaş olarak alır. Fark, katkı paylarının faizsiz yatırım araçlarına (kira sertifikası, katılım hisse senedi, altın gibi) yönlendirilmesidir.

Katılım BES'te Fon Seçenekleri Nasıldır?

Her emeklilik şirketi, mevzuat gereği farklı portföy yapılarına sahip en az 3 fon kurmak zorundadır. Bu fonlar arasında hisse senedi, borçlanma araçları, para piyasası, altın/kıymetli maden ve katılım/faizsiz fonlar yer alır. Katılım fonları, faizsiz prensiplere uygun olarak kira sertifikaları, katılım hesapları ve faizsiz hisse senetlerine yatırım yapar.

Örneğin, AXA Hayat ve Emeklilik'in tüm planlarının faizsiz 'Katılım Esaslı' versiyonu bulunur. Benzer şekilde Türkiye Hayat ve Emeklilik de planlarının neredeyse tamamını katılım esaslı olarak sunar. Katılım Emeklilik ve Hayat A.Ş. ise tamamen faizsiz/katılım esaslı çalışır ve 20'ye yakın faizsiz fon seçeneği sunar.

Devlet Katkısı ve Faizsiz Tercihi

Devlet katkısı, ayrı bir 'Devlet katkısı fonu'nda değerlendirilir. Burada kritik bir kural vardır: Devlet katkısı fonunun faizli mi yoksa faizsiz (katılım) mi olacağı, sisteme girişte belirlenir. Faizli devlet katkısı fonuyla girildiyse, aynı şirkette sonradan faizsiz devlet katkısı fonuna geçilemez. Bu tercihi değiştirmenin tek yolu emeklilik şirketini değiştirmektir. Bu nedenle faiz hassasiyeti olanların, sisteme girerken bu tercihi mutlaka beyan etmesi gerekir. Her emeklilik şirketinin mevzuat gereği hem faizli hem faizsiz bir devlet katkısı fonu bulunur.

Hangi Şirketler Katılım BES Sunuyor?

Birçok emeklilik şirketi, katılım esaslı planlar sunmaktadır:

• Katılım Emeklilik ve Hayat A.Ş.: Tamamen faizsiz esaslı çalışır. Erken BES (0-18 yaş), Pratik Emeklilik, Hesaplı Emeklilik, Huzurlu Emeklilik, Rahat Emeklilik, Değerli Birikim (yönetim gider kesintisi yok), Özel Emeklilik, Güzel Emeklilik gibi geniş bir plan yelpazesi sunar.
• Bereket Emeklilik ve Hayat A.Ş.: Türkiye'nin ilk katılım esaslı emeklilik şirketi olarak tüm planlarını faizsiz prensiplere uygun yönetir. 18 Yaş Altı BES, Ekin, Damla, Yağmur, Hasat, Mehir Güvence ve Kadın Güvence gibi planları vardır.
• AXA Hayat ve Emeklilik: Rahat Emeklilik, Destek Emeklilik, Artı Emeklilik, Tam Emeklilik, Özel Emeklilik ve 18 Yaş Altı BES planlarının tümünün katılım esaslı versiyonu mevcuttur.
• Türkiye Hayat ve Emeklilik (Türkiye Sigorta): Dijital BES, Temel Birikim, Kazanç, Sağlam Temel, Maksimum Kazanç, Gençliğin BES'i, 18 Yaş Altı Birikim, Çiftçime BES ve Vatandaşlık BES gibi planların neredeyse tamamı katılım esaslı olarak da sunulur.
• MetLife Emeklilik: İlk BES'im (18 yaş altı), Bireysel Emeklilik Planı / Deniz Plan, Afilli Plan, Alternatif Güvence Planı (faizsiz/katılım fonları içeren), Pozitif Plan ve Emeklilik Plus Plan gibi seçenekler sunar.

Katılım BES'te Fon Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?

Uzmanlara göre fon seçiminde önce kişinin kendi risk algısını ve beklentisini doğru tanıması gerekir. Önerilen iki adımlı yaklaşım şöyledir:

1. Varlık dağılımına karar verin: Hisse senedi, altın/kıymetli maden, para piyasası, yurt dışı/döviz fonları arasında ağırlıklandırma yapın.
2. Her varlık türünde uygun fonu belirleyin: Hangi emeklilik şirketinin fonunun içerik ve performans olarak size uygun olduğunu araştırın.

Unutmayın: BES'te fon dağılımını seçme ve değiştirme sorumluluğu tamamen katılımcıya aittir. Emeklilik şirketi katkı payını seçilen fonlarda değerlendirir, ancak hangi fonların seçileceğine ve ne zaman değiştirileceğine katılımcı karar verir.

Katılım BES'in Avantajları Nelerdir?

• Faizsiz birikim: Dini veya etik hassasiyeti olanlar için uygun bir alternatif sunar.
• Devlet katkısı: Standart BES'te olduğu gibi devlet katkısından yararlanma imkânı vardır.
• Fon çeşitliliği: Katılım fonları, kira sertifikası, altın, faizsiz hisse senedi gibi farklı varlık türlerine yatırım yapabilir.
• Esneklik: Gönüllü BES'te fon değişikliği, ödeme esnekliği ve plan seçenekleri daha geniştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Soru: Katılım BES'te devlet katkısı faizsiz mi değerlendirilir?

Cevap: Evet, sisteme girişte faizsiz (katılım) devlet katkısı fonu tercih edilirse, devlet katkısı da faizsiz prensiplere uygun fonlarda değerlendirilir. Ancak bu tercih girişte yapılmalıdır; sonradan değiştirilemez.

Soru: Katılım BES'te hangi fon türleri vardır?

Cevap: Katılım fonları arasında kira sertifikası (sukuk) fonları, katılım hisse senedi fonları, altın/kıymetli maden fonları, para piyasası fonları ve karma/değişken fonlar bulunur. Her şirket en az 3 farklı fon türü sunmak zorundadır.

Soru: Katılım BES'ten çıkış yaparken herhangi bir kesinti olur mu?

Cevap: Standart BES'te olduğu gibi, katılım BES'te de ilk 5 yıl içinde çıkış yapılırsa giriş aidatı kesintisi uygulanabilir. Kesinti oranları plana ve şirkete göre değişir. Plan izahnamesini dikkatlice incelemek önemlidir.

Soru: Hangi emeklilik şirketleri tamamen faizsiz çalışıyor?

Cevap: Katılım Emeklilik ve Hayat A.Ş. ile Bereket Emeklilik ve Hayat A.Ş., tüm planlarını faizsiz/katılım esaslı olarak sunan şirketlerdir. Diğer şirketler ise hem faizli hem faizsiz plan seçenekleri sunar.

İlgili: BES Getiri Hesaplama · Emeklilik Fonları · Sık Sorulan Sorular