Maluliyet Durumunda BES Birikimi Ne Olur?

Bireysel Emeklilik Sistemi'nde (BES) maluliyet, yani sürekli iş göremezlik hâli, katılımcılara özel bazı haklar tanır. Mevzuata göre maluliyet nedeniyle sistemden ayrılmak isteyen katılımcı, birikimlerinin ödenmesini talep edebilir. Bu durumda devlet katkısı açısından önemli bir ayrıcalık devreye girer: Sistemde kaç yıl kalınmış olursa olsun devlet katkısının tamamı hak edilir. Bu yazıda, maluliyet durumunda BES birikimine ne olduğunu ve süreçte dikkat edilmesi gerekenleri anlatıyoruz.

Maluliyet durumunda BES birikimi nasıl ödenir?

Emeklilik sözleşmesi süresi içinde katılımcının malul sayılması hâlinde, katılımcının kendisi bireysel emeklilik hesabındaki birikimlerin ödenmesini talep edebilir. Bu talep emeklilik şirketine iletilir ve sistemden ayrılma işlemi başlatılır. Önemli bir ayrıntı: Maluliyette ödeme, doğrudan otomatik olarak yapılmaz; katılımcının talebi şarttır. Katılımcı talep etmediği sürece birikimin ödenmesi gündeme gelmez.

Maluliyette devlet katkısının tamamı ödenir mi?

Evet. Normalde BES'te devlet katkısına hak ediş kademeli olarak işler: 3 yılını dolduran %15, 6 yılını dolduran %35, 10 yılını dolduran %60 oranında hak kazanır. Vefat ve maluliyet bu kuralın istisnasıdır. Maluliyet nedeniyle sistemden ayrılan katılımcı, devlet katkısı hesabındaki tutarın tamamına (%100) hak kazanır. Dolayısıyla erken ayrılmalarda sıkça yaşanan "hak edilmeyen devlet katkısının genel bütçeye gelir kaydedilmesi" durumu, maluliyet nedeniyle ayrılmada geçerli değildir.

Vefat ve maluliyette başvuruyu kim yapar?

Vefat hâlinde lehdar, maluliyet hâlinde ise katılımcının kendisi birikimlerin ödenmesini talep eder. Her iki hâlde de devlet katkısının %100'ü hak edilir. Bu yönüyle BES, katılımcının vefatı veya maluliyeti durumunda birikimin korunması ve hak sahiplerine ulaşması açısından açık bir çerçeve sunar.

Maluliyet ile erken çıkış arasındaki fark nedir?

Emekliliğe hak kazanmadan yapılan normal ayrılmalarda devlet katkısının yalnızca süreye bağlı hak edilen kısmı ödenir ve birikimin getiri kısmı üzerinden stopaj kesintisi uygulanır. Uzmanların aktardığı kademeli yapıya göre emekliliğe hak kazanmadan erken ayrılmada stopaj oranı en yüksek seviyededir (%15); 10 yılını tamamlayanlar için oran %10'a, emekli olarak ayrılanlar içinse %5'e kadar düşebilir. Maluliyet ayrılışında ise devlet katkısı tam olarak korunur. Stopaj açısından maluliyete özel bir istisna kaynaklarda yer almamaktadır; bu nedenle güncel mevzuatı ve şirketinizin uygulamasını teyit etmenizi öneririz.

Maluliyette kısmi ödeme veya maaş seçeneği var mı?

BES'te katılımcıya tanınan bir diğer imkân da kısmi ödemedir. Kurumca belirlenen hâl ve koşullarda, sistemden tamamen ayrılmadan birikimin %50'sine kadar kısmi ödeme talep edilebilir. Bu hesaplamada devlet katkısı hesabındaki tutarlar dikkate alınmaz. Kısmi ödemenin maluliyet durumunda kullanılıp kullanılamayacağı ise SEDDK tarafından belirlenen esaslara tabidir. Bununla birlikte emekliliğe hak kazanmış katılımcılar, birikimlerini toplu çekmek yerine yıllık gelir sigortası (annüite) ile düzenli maaş olarak da alabilir. Yıllık gelir sigortasında ödemeler aylık, üç aylık, altı aylık veya yıllık olarak yapılabilir.

BES birikimleri güvende mi?

Maluliyet gibi hassas bir süreçte birikimin güvencesi de önem taşır. BES'te emeklilik yatırım fonlarının malvarlığı, emeklilik şirketinin kendi malvarlığından ayrı tutulur ve saklayıcı kuruluş nezdinde saklanır. Fon malvarlığı üçüncü kişilerce haczedilemez ve iflas masasına dahil edilemez. Başka bir deyişle emeklilik şirketinin mali durumu kötüleşse bile fon birikimleriniz korunur. Devlet katkısı hesabındaki tutarlar da her durumda haciz, rehin ve iflas korumasına sahiptir. Sistemdeki hak sahipliğiniz sürdüğü sürece bu güvencelerden yararlanabilirsiniz.

Sonuç

Maluliyet, BES'te devlet katkısı kaybı yaşanmadan çıkış yapılabilen istisnai durumlardan biridir. Katılımcı, sürekli iş göremezlik hâlinde birikimini talep edebilir ve devlet katkısının tamamını alabilir. Ancak her yatırım kararında olduğu gibi, ayrılma öncesinde sözleşme koşullarını ve güncel mevzuatı incelemek, emeklilik şirketinizden bilgi almak önemlidir. Sürecin finansal boyutunu planlamak için BES getiri hesaplama sayfamızdan da yararlanabilirsiniz.