Yıllık Gelir Sigortası (Annüite) Nedir? BES Maaş Rehberi

Bireysel Emeklilik Sistemi'nde (BES) birikim yaparken en çok merak edilen konulardan biri, emeklilikte birikimin nasıl değerlendirileceğidir. Katılımcılar, emeklilik hakkı kazandıklarında birikimlerini toplu olarak alabilecekleri gibi, düzenli maaş şeklinde de alabilirler. İşte bu noktada devreye yıllık gelir sigortası (annüite) girer. Peki, yıllık gelir sigortası nedir, nasıl çalışır ve BES'ten maaş almak isteyenler için nelere dikkat edilmelidir?

Yıllık Gelir Sigortası (Annüite) Nedir?

Yıllık gelir sigortası, BES'te emekliliğe hak kazanan bir katılımcının birikimini toplu olarak almak yerine, bir sigorta şirketiyle yaptığı sözleşme kapsamında kendisine düzenli ödemeler (maaş) bağlatmasıdır. Bu ödemeler ömür boyu veya belirli bir süre için yapılabilir. Maaş, aylık, üç aylık, altı aylık ya da yıllık olarak ödenebilir. Sözleşme, katılımcının kendi emeklilik şirketiyle veya başka bir hayat sigorta şirketiyle yapılabilir.

BES'ten Maaş Nasıl Belirlenir?

BES'ten alınan emeklilik maaşı, devlet tarafından değil, emeklilik şirketi tarafından ödenir. Maaş tutarını belirleyen üç temel faktör vardır:

• Emeklilik anındaki toplam birikim tutarı: Ne kadar birikmişseniz, maaşınız o kadar yüksek olur.
• Emeklilik hakkının kullanıldığı yaş: Beklenen ömür süresine göre hesaplama yapılır. Örneğin, 56 yaşında maaş almaya başlayan biriyle 60 yaşında başlayan birinin maaşı farklıdır.
• Emeklilik şirketinin maaş ürünü ve aktüeryal hesaplaması: Her şirket farklı bir hesaplama yöntemi ve katsayı kullanır.

Ömür boyu maaş seçeneğinde, hem maaş hem de kalan birikim genellikle aynı katsayıyla (enflasyona endeksli) artırıldığından, birikimin tükenmemesi hedeflenir.

Maaş Aşamasında Şirket Seçimi Neden Kritiktir?

Birikim biriktirme aşamasında uygun olan emeklilik şirketi, maaş (yıllık gelir sigortası) aşamasında uygun olmayabilir. Bazı şirketlerin yeterli maaş altyapısı veya ürün çeşitliliği bulunmayabilir. Bu nedenle emeklilik hakkı kullanılıp maaşa geçilmeden önce, şirketlerin maaş ürünlerinin araştırılması önerilir.

İyi haber: 2 yılını dolduran her katılımcı (ve 56 yaşına gelmiş katılımcılar) hiçbir ücret veya masraf ödemeden emeklilik şirketini değiştirebilir. Bu sayede maaş öncesi doğru şirkete geçiş yapmak mümkündür. Maaş tutarı şirkete göre değişebildiği için bu araştırma oldukça önemlidir.

Maaş Almaya Başladıktan Sonra Şirket Değiştirilebilir mi?

Evet. Emeklilik hakkı kullanılıp maaş (yıllık gelir sigortası) alınmaya başlandıktan sonra dahi, memnun kalınmazsa birikimin/maaş sözleşmesinin başka bir emeklilik şirketine taşınması mümkün olabilir. Şirketler farklı maaş katsayıları, enflasyon endeksleme oranları ve ürün çeşitliliği sunduğundan, hem maaşa geçmeden önce hem de gerektiğinde sonrasında birden fazla şirketten teklif alıp karşılaştırma yapmak önerilir. Ancak bu aşamadaki değişikliğin usul ve koşulları şirketlere göre farklılaşabilir.

Maaş Aşamasında Fon Seçimi Kısıtlanır mı?

Evet. Emeklilik hakkını kullanan (maaş/program ödemesi aşamasına geçen) katılımcının fon tercihleri mevzuat gereği kısıtlanır. Bu aşamada %100 riskli (örneğin tamamı hisse senedi) fon dağılımı seçilemez. Bunun amacı, emeklilik dönemindeki birikimin aşırı risk nedeniyle erimesini önlemektir. Birikim biriktirme aşamasındaki geniş fon serbestisi, emeklilik/maaş aşamasında daha korumacı bir çerçeveye dönüşür.

Kimler Maaş Almalı, Kimler Toplu Para Almalı?

Uzmanlara göre bu tercih kişinin durumuna bağlıdır:

• Düzenli ve yeterli başka geliri olmayan (örneğin SGK/Bağ-Kur maaşı yetersiz) katılımcıların, birikimlerini riske atmadan düzenli maaş (ömür boyu yıllık gelir sigortası) tercih etmesi önerilir. Çünkü toplu parayı alıp 'borsada/mevduatta büyütürüm' diyerek riske girmek, geçim güvencesini tehlikeye atabilir.
• Emeklilik/aylık gelir kaygısı olmayan, başka düzenli geliri yeterli olan katılımcılar ise toplu parayı alıp dilediği gibi değerlendirebilir.

Birden fazla BES hesabı olması bu kararı esnekleştirir: bir hesaptan maaş alınırken diğerinden toplu para alınabilir veya biri büyümeye devam edebilir.

Yıllık Gelir Sigortasının Haciz Koruması Var mı?

Evet. Bireysel emeklilik hesabındaki fon paylarından, katılımcının sistemde bulunduğu ay sayısı ile asgari ücret tutarının çarpımına karşılık gelen birikim tutarı ile emeklilikte bağlanan yıllık gelir sigortası maaşının asgari ücrete kadar olan kısmı (nafaka borçları hariç) haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dahil edilemez. Ayrıca Devlet katkısı hesabındaki tutarlar her durumda haczedilemez.

BES'ten Emekli Olma Şartları Nelerdir?

Katılımcı, sisteme giriş tarihinden itibaren en az 10 yıl sistemde kalmak ve 56 yaşını tamamlamak koşuluyla BES'ten emekli olmaya hak kazanır. Her iki şart da birlikte sağlanmalıdır. Emekliliğe hak kazanan katılımcı birikimini üç şekilde alabilir:

1. Toplu (defaten) ödeme
2. Bir program dahilinde düzenli ödeme
3. Yıllık gelir sigortası (annüite) sözleşmesi yaparak kendisine ömür boyu veya belirli süreyle maaş bağlatma

BES emekliliği, SGK emekliliğinden bağımsızdır; biri için emekli olmak diğerini gerektirmez.

Emekli Olmak Zorunda mıyım?

Hayır. 10 yıl sistemde kalma ve 56 yaş şartı sağlandığında katılımcı yalnızca emekliliğe hak kazanır; emekli olmak zorunda değildir. Dileyen katkı payı ödemeye ve birikimini büyütmeye 60, 65, 70 yaşına kadar devam edebilir. Emeklilik hakkı doğduğunda katılımcı; isterse birikimin tamamını toplu alır, isterse bir kısmını alıp kalanından maaş bağlatır, isterse hiç almadan sistemde kalmaya devam eder. Bu esneklik, BES'in az bilinen güçlü yönlerinden biridir.

Stopaj (Vergi) Açısından Maaş Almak mı Daha Avantajlı?

BES'te stopaj (gelir vergisi kesintisi) yalnızca birikimin getiri (irat) kısmı üzerinden alınır, anaparadan alınmaz. Kademeli yapı şöyledir:

• Emekliliğe hak kazanmadan erken ayrılmada en yüksek oran %15
• 10 yılı tamamlayıp emekli olmadan ayrılmada %10
• Emeklilik hakkı kazanıp emekli olarak ayrılmada ise %5'e kadar düşer

Yani sistemde uzun kalmak ve emekli olarak çıkmak vergi açısından en avantajlı durumdur. Bu, erken çıkışın neden dezavantajlı olduğunun bir başka nedenidir.

Sonuç

Yıllık gelir sigortası (annüite), BES birikimini düzenli ve güvenli bir maaşa dönüştürmek isteyenler için ideal bir seçenektir. Özellikle emeklilik döneminde düzenli gelir ihtiyacı olan katılımcılar, bu yöntemle birikimlerini riske atmadan ömür boyu maaş alabilirler. Ancak maaş aşamasına geçmeden önce şirketlerin maaş ürünlerini karşılaştırmak, doğru karar vermek açısından kritik öneme sahiptir.

Daha detaylı hesaplamalar ve kişisel durumunuza uygun seçenekler için BES getiri hesaplama sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.